Δείκτες

Η Ενημερωτική Πύλη του Δήμου Πειραιά για την Κλιματική Αλλαγή, αφορά στη δημιουργία ενός πλήρους, λειτουργικού και παραγωγικού συστήματος δυναμικής, ελεύθερης και διάφανης διάθεσης πληροφοριών που σχετίζονται με την Κλιματική Αλλαγή.

Η Πύλη θα αποτελέσει εργαλείο εκπλήρωσης των στόχων του Γραφείου Κλιματικής Αλλαγής, την παρακολούθηση και καταγραφή των δεδομένων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, της διαχείρισης κινδύνων που απορρέουν από την κλιματική αλλαγή, την προώθηση σχεδίων δράσης για την πρόληψη των εν λόγω κινδύνων, την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών γύρω από το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής με απώτερο στόχο την κινητοποίησή τους ώστε να αντιμετωπιστούν σε τοπικό επίπεδο οι αιτίες που την επιδεινώνουν, μέσω της διάθεσης ανοιχτών πληροφοριών στους πολίτες.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

100

ΕΠΙΠΕΔΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

TET. ΧΛΜ ΚΑΛΥΨΗ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Τα στοιχεία των παρακάτω αναφερόμενων δεικτών προκύπτουν:

Κανονικοποιημένος δείκτης βλάστησης (NDVI)

Ο Κανονικοποιημένος Δείκτης Βλάστησης (Normalized Difference Vegetation Index-NDVI) χρησιμοποιείται για τον εντοπισμό της βλάστησης από δορυφορικά δεδομένα και βασίζεται στην ακόλουθο αρχή: “η βλάστηση απορροφά σε υψηλά ποσοστά την ορατή ακτινοβολία ενώ ανακλά σε μεγάλο βαθμό την εγγύς υπέρυθρη ακτινοβολία”. Ο δείκτης υπολογίζεται ως εξής:

NDVI = (NIR — VIS) / (NIR + VIS) όπου NIR η υπέρυθρη ακτινοβολία και VIS η ορατή ακτινοβολία και παίρνει τιμές από -1 έως 1. Ενδεικτικά, αρνητικές τιμές αντιστοιχούν στο χιόνι

ή στο νερό, τιμές κοντά στο μηδέν αντιστοιχούν σε περιοχές χωρίς ή με ελάχιστη βλάστηση όπως οι αστικές περιοχές, ενώ θετικές τιμές αντιστοιχούν σε περιοχές με βλάστηση. Όσο

υψηλότερη είναι η τιμή NDVI, τόσο πιο έντονη η παρουσία βλάστησης.

Κανονικοποιημένος δείκτης βλάστησης NDVI

Κανονικοποιημένος δείκτης δόμησης (NDBI)

Ο Kανονικοποιημένος Δείκτης Δόμησης (Normalized Difference Built-up Index-NDBI) χρησιμοποιείται για τον εντοπισμό της δόμησης από δορυφορικά δεδομένα και βασίζεται στην

ακόλουθο αρχή: “τα υλικά των δομημένων περιοχών απορροφούν σε υψηλά ποσοστά τη εγγύς υπέρυθρη ακτινοβολία ενώ ανακλούν σε μεγάλο βαθμό την μικρού μήκους κύματος υπέρυθρη ακτινοβολία” . Ο δείκτης NDBI υπολογίζεται ως εξής:

NDΒI = (SWIR — NIR) / (SWIR + NIR) όπου NIR η υπέρυθρη ακτινοβολία και SWIR η μικρού μήκους κύματος υπέρυθρη ακτινοβολία και παίρνει τιμές από -1 έως 1. Αρνητικές τιμές του δείκτη αντιστοιχούν σε υδάτινες επιφάνειες και σε περιοχές με βλάστηση, ενώ θετικές τιμές αντιστοιχούν σε δομημένες περιοχές. Όσο υψηλότερη είναι η τιμή NDΒI, τόσο πιο έντονη η δόμηση.

Δείκτης θερμικής έντασης για τον εντοπισμό των θερμών αστικών ενοτήτων (hot spots)

Η μελέτη ανέδειξε την αναγκαιότητα υπολογισμού αυτού του δείκτη τόσο κατά τη διάρκεια της ημέρας όσο και κατά τη διάρκεια της νύχτας καθώς υπάρχει έντονη διαφοροποίηση μεταξύ τους και τα μέτρα παρέμβασης θα πρέπει να διαφέρουν για κάθε περίπτωση. Στις εικόνες παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της μελέτης των θερμών αστικών ενοτήτων κατά τη διάρκεια της ημέρας και κατά τη διάρκεια της νύχτας. Σημειώνεται ότι ο υπολογισμός αυτού του δείκτη απαιτεί τη χρήση τεχνικών υποβιβασμού κλίμακας δορυφορικών δεδομένων για τη βελτίωση της χωρικής ανάλυσης.

Θερμές αστικές ενότητες στο Δήμο Πειραιά κατά τη διάρκεια της ημέρας

Θερμές αστικές ενότητες στο Δήμο Πειραιά κατά τη διάρκεια της νύχτας

Δείκτες θερμικής άνεσης

Η θερμική άνεση είναι ο σημαντικότερος παράγοντας για τον καθορισμό της κλιματικής ποιότητας του αστικού χώρου. Ως θερμική άνεση ορίζεται η κατάσταση στην οποία ο άνθρωπος αισθάνεται ικανοποίηση με το θερμικό του περιβάλλον και δεν επιθυμεί καμία αλλαγή σε αυτό. Με άλλα λόγια, ο όρος θερμική άνεση χρησιμοποιείται για την περιγραφή της ψυχοσωματικής κατάστασης ενός ατόμου, ενώ συνηθέστερα εκλαμβάνεται ως το αίσθημα του πόσο ζέστη ή κρύο αισθάνεται το άτομο.

Ο δείκτης δυσφορίας του Thom ή αλλιώς δείκτης θερμοκρασίας-υγρασίας περιγράφει με εύκολο τρόπο το βαθμό δυσφορίας ενός ατόμου για διάφορους συνδυασμούς της θερμοκρασίας του αέρα και της υγρασίας. Εξαιτίας της απλότητας του, ο δείκτης δυσφορίας είναι πιθανόν ο πιο διαδεδομένος βιοκλιματικός δείκτης που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της θερμικής άνεσης σε υπαίθριους χώρους. Ο υπολογισμός του δείκτη δυσφορίας δίνεται από τη σχέση:

DI(℃)=T_a-0.55(1-0.01∙RH)∙(T_a-14.5)

όπου T_a η θερμοκρασία του αέρα και RH η σχετική υγρασία. Οι τιμές του δείκτη δυσφορίας δίνονται στο πίνακα:

Χωρική κατανομή του δείκτη δυσφορίας Thom

Αστικές κλιματικές ζώνες

Η αστική μορφολογία και κατά συνέπεια οι φυσικές διεργασίες της πόλης εμφανίζουν μεγάλη ενδοαστική διακύμανση και συμβάλλουν στη δημιουργία διακριτών ζωνών στο εσωτερικό της με διαφορετικά θερμικά κλιματικά χαρακτηριστικά. Ο στόχος της προτεινόμενης ταξινόμησης του Δήμου Πειραιά είναι η δυνατότητα διάκρισης μιας πόλης σε ομογενείς περιοχές (αστικές κλιματικές ζώνες - ΑΚΖ) οι οποίες παρουσιάζουν παρόμοια χαρακτηριστικά ως την αστική μορφολογία, τα υλικά και ιδιότητες που σχετίζονται με το θερμικό περιβάλλον. Η χωρική διάσταση των ΑΚΖ αντιστοιχεί στο εύρος που βρίσκουν εφαρμογή τα φαινόμενα τοπικής κλίμακας των αστικών διεργασιών, ουσιαστικά από 100 m έως 4 km. Σε αυτήν την κλίμακα τα επιμέρους χαρακτηριστικά των οικοδομικών τετραγώνων συναθροίζονται σε ένα μέσο θερμικό περιβάλλον. Οι ΑΚΖ έχουν λοιπόν μία έκταση ανάλογη των συνοικιών, χωρίς όμως κατ’ ανάγκη να ταυτίζονται με τα διοικητικά τους όρια.

Για το Δήμο Πειραιά η διάκριση σε αστικές κλιματικές ζώνες παρουσιάζεται στην ακόλουθη εικόνα. Χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα ύψους κτηρίων, κάλυψης γης, αναλογία διαστάσεων αστικής χαράδρας, ανακλαστικότητας επιφανείας, επιφανειακής θερμοκρασίας του εδάφους και ατμοσφαιρικών παραμέτρων όπως θερμοκρασία αέρα, υγρασία και ταχύτητα ανέμου.

Ταξινόμηση του Δήμου Πειραιά σε αστικές κλιματικές ζώνες

Αναλογία διαστάσεων αστικής χαράδρας

Ένα ιδιαίτερο γνώρισμα της αστικής επιφάνειας, και σημαντικό σημείο διαφοροποίησής του αστικού από το φυσικό περιβάλλον, αποτελεί η «αστική χαράδρα». Η αστική χαράδρα αντιστοιχεί στη γεωμετρική διάταξη που σχηματίζεται από την ταυτόχρονη θεώρηση ενός δρόμου και των παράπλευρων κτηρίων του. Η αστική χαράδρα διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό τα ιδιαίτερα μικροκλιματικά χαρακτηριστικά των πόλεων.

Η αναλογία διαστάσεων αστικής χαράδρας, δηλαδή η τιμή του μέσου ύψους (H) των κτηρίων ενός δρόμου προς το πλάτος του (W), υπολογίζεται εφαρμόζοντας συνδυαστική χρήση γεωχωρικών αλγορίθμων.

Στην εικόνα απεικονίζεται η αναλογία διαστάσεων αστικής χαράδρας για τον Δήμο Πειραιά.

Αναλογία διαστάσεων αστικής χαράδρας για το Δήμο Πειραιά

Δείκτης κάλυψης δομημένου εδάφους

(Ground Space Index – GSI) είναι ενδεικτικός της δομημένης επιφάνειας και περιγράφει τη σχέση ανάμεσα σε δομημένο και αδόμητο περιβάλλον και υπολογίζεται ως εξής:

Δείκτης κάλυψης δομημένου εδάφους (Ground Space Index – GSI)

Δείκτης συνολικής δόμησης (Floor Space Index – FSI)

Eίναι ενδεικτικός της συνολικής δόμησης στην περιοχή και υπολογίζεται ως εξής:

Αναλογία διαστάσεων αστικής χαράδρας για το Δήμο Πειραιά

Αναλογία ελεύθερου οικοδομήσιμου χώρου (Open Space Ratio - OSR)

O Λόγος Ανοικτών Χώρων (Open Space Ratio - OSR) περιγράφει την πίεση στο αδόμητο περιβάλλον και υπολογίζεται ως εξής:

Αναλογία ελεύθερου οικοδομήσιμου χώρου (Open Space Ratio - OSR)

Πυκνότητα αδιαπερατότητας 2015 (Imperviousness Density 2015)

Ψηφιακά γεωχωρικά δεδομένα σχετικά με την Πυκνότητα Αδιαπερατότητας (Imperviousness Density - IMD) που προήλθαν από το σχετικό σύνολο δεδομένων του προγράμματος Copernicus της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναφέρονται στο 2015 (Imperviousness Density – IMD 2015¹). Τα δεδομένα μετασχηματίστηκαν στο ΕΓΣΑ 87 και αποκόπηκαν στα όρια του Δήμου Πειραιά. Αναλυτικότερα, οι προδιαγραφές ποιότητας των στοιχείων περιγράφονται στη διεύθυνση https://land.copernicus.eu/pan-european/high-resolution-layers/imperviousness/status-maps/2015?tab=metadata

1. https://land.copernicus.eu/pan-european/high-resolution-layers/imperviousness/status-maps/2015?tab=mapview